Năm 2026 dược dự báo là năm có nhiều biến động thời tiết
Năm 2026, hiện tượng ENSO được dự báo chuyển dần từ La Nina sang trung tính và nghiêng về El Nino, khiến thời tiết biến động mạnh, nguy cơ nắng nóng gay gắt, siêu bão, mưa cực đoan và thiên tai bất thường vẫn ở mức cao.
Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện ENSO đang ở trạng thái La Nina với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực NINO3.4 khoảng -0,5°C. Trong 3 tháng tới, ENSO có khả năng chuyển sang trạng thái trung tính với xác suất 80–90%, trong khi khả năng duy trì La Nina giảm xuống còn 10–20%.
Từ tháng 6–8/2026, ENSO nhiều khả năng duy trì trạng thái trung tính (55–65%), đồng thời xác suất chuyển sang El Nino tăng lên 35–45%. Đến cuối năm 2026, đầu năm 2027, hiện tượng này có thể chuyển hẳn sang pha nóng.
ENSO chuyển pha, thời tiết năm nay biến động khó lường
Các chuyên gia nhận định, giai đoạn ENSO chuyển pha thường khiến thời tiết trở nên khó dự báo hơn. Khi nghiêng sang pha nóng, hoàn lưu khí quyển thay đổi, làm biến động phân bố mưa, bão và nhiệt độ tại Đông Nam Á.
Trong bối cảnh đó, nửa cuối năm 2026, lượng mưa và số lượng bão ở khu vực, đặc biệt tại phía Nam Việt Nam, có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, nền nhiệt lại có khả năng cao hơn, nắng nóng xuất hiện nhiều và gay gắt hơn so với năm 2025.
Đáng lưu ý, thiên tai ngày càng cực đoan. Ngay cả khi tổng lượng mưa hoặc số lượng bão không cao, vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng nguy hiểm như mưa lớn cục bộ cường suất lớn, dông lốc, sét, mưa đá, nhất là trong các giai đoạn chuyển mùa (tháng 3–5 và 9–10).
2026 đề phòng siêu bão, mưa cực đoan
Dự báo năm 2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có thể không nhiều hơn trung bình nhiều năm. Giai đoạn từ tháng 4–7, số cơn bão ở mức xấp xỉ trung bình; từ tháng 8–12 có thể thấp hơn (trung bình nhiều năm khoảng 9,6 cơn, trong đó 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đất liền).
Về phạm vi ảnh hưởng, từ khoảng tháng 6–9, bão có xu hướng tác động nhiều đến Bắc Bộ; từ tháng 9 đến cuối năm, trọng tâm dịch dần xuống Trung Bộ và phía Nam. Tuy nhiên, quỹ đạo và thời điểm xuất hiện bão ngày càng khó dự báo, có thể xuất hiện các trường hợp bất thường.
Đặc biệt, khi nhiệt độ mặt nước biển cao hơn trung bình, các cơn bão nếu hình thành có thể mạnh lên nhanh, gây mưa lớn, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất.
Về nắng nóng, từ tháng 3–4/2026, nắng nóng xuất hiện diện rộng ở Đông Nam Bộ, sau đó lan sang Tây Nguyên và miền Tây Nam Bộ, trước khi giảm dần từ cuối tháng 5. Tại Bắc Bộ và Trung Bộ, nắng nóng bắt đầu từ tháng 4, mở rộng toàn vùng từ cuối tháng 5 và kéo dài đến tháng 8, với cường độ cao hơn năm 2025.
Mùa mưa năm 2026 được dự báo có số đợt mưa lớn diện rộng xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình. Mưa lớn bắt đầu từ tháng 6 ở Bắc Bộ, sau đó dịch chuyển dần vào Trung Bộ và kết thúc vào khoảng tháng 11.
Trong khi đó, từ tháng 4–7/2026, nguy cơ khô hạn, thiếu nước cục bộ có thể xảy ra tại các khu vực ngoài hệ thống thủy lợi, đặc biệt ở Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng.
Các chuyên gia cảnh báo, dù số lượng bão không cao, nhưng nguy cơ thiên tai cực đoan trong năm 2026 vẫn rất đáng lưu ý do tác động của biến đổi khí hậu và quá trình ENSO chuyển pha.
Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn Quốc gia, năm nay số lượng bão có thể không nhiều như một số năm trước nhưng nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh, bất thường khi nhiệt độ mặt biển cao. Ông Khiêm chia sẻ nhận định tình hình mưa bão 2026.
Thưa ông, nhận định mới nhất về hiện tượng ENSO năm nay như nào thế? Kinh nghiệm qua các năm cho thấy, trong những năm hiện tượng ENSO như vậy, thời tiết nước ta thường diễn biến ra sao?
Ông Mai Văn Khiêm: Hiện tại, ENSO đang trong trạng thái La Nina với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương (khu vực NINO3.4) trong tuần đầu tháng 3/2026 ở mức -0,5 o C.
Dự báo, trong khoảng ba tháng tới, hiện tượng ENSO có khả năng chuyển dần sang trạng thái trung tính với xác suất khoảng từ 80-90%, trong khi xác suất duy trì trạng thái La Nina giảm hơn các dự báo trước đó và chỉ còn ở mức trong khoảng từ 10-20%.
Từ tháng 6-8/2026, hiện tượng ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính với xác suất trong khoảng từ 55-65%, xác suất chuyển sang El Nino có xu hướng tăng dần với xác suất trong khoảng từ 35-45%, xác suất chuyển sang La Nina ở mức rất thấp.
Từ khoảng các tháng đầu mùa thu năm 2026, ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính nhưng nghiêng về pha nóng với xác suất gia tăng hơn và có khả năng chuyển sang trạng thái El Nino trong các tháng cuối năm 2026 đầu năm 2027.
Kinh nghiệm theo dõi nhiều năm cho thấy, các giai đoạn ENSO chuyển pha như vậy thường làm gia tăng tính biến động và khó dự báo của thời tiết.
Khi ENSO chuyển dần sang pha nóng, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, cấu trúc hoàn lưu khí quyển thay đổi, làm cho phân bố mưa, bão và nhiệt độ tại khu vực Đông Nam Á có nhiều biến động hơn so với quy luật thông thường.
Trong điều kiện đó, nửa cuối năm 2026, khu vực Đông Nam Á, trong đó có phần phía nam của Việt Nam, mưa và số lượng bão có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm, đồng thời nền nhiệt có khả năng cao hơn trung bình và nắng nóng có thể xuất hiện nhiều hơn, gay gắt hơn so với mùa hè năm 2025.
Tuy nhiên, điều cần đặc biệt lưu ý là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển pha, thiên tai không chỉ phụ thuộc vào số lượng mà ngày càng thể hiện rõ tính cực đoan và bất thường.
Ngay cả trong những năm tổng lượng mưa hoặc số lượng bão không cao hơn trung bình, vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như nắng nóng gay gắt kéo dài, mưa lớn cục bộ cường suất rất lớn, dông lốc, sét, mưa đá… đặc biệt trong các giai đoạn chuyển mùa như từ tháng 3–5 và tháng 9–10.
Những hiện tượng này thường xảy ra trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp nhưng có thể gây thiệt hại lớn nếu không được cảnh báo và ứng phó kịp thời.
Năm 2024 và 2025, Việt Nam gánh chịu hậu quả hết sức nặng nề do mưa bão, Trung tâm nhận định như nào về khả năng xuất hiện bão/áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông năm nay?
Ông Mai Văn Khiêm: Theo các dự báo hiện nay, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông trong năm 2026 có khả năng không nhiều hơn trung bình nhiều năm.
Từ tháng 4–7/2026, số lượng bão/áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta được dự báo xấp xỉ trung bình nhiều năm.
Từ tháng 8–12/2026, số lượng bão có thể thấp hơn trung bình (trung bình nhiều năm trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền).
Về phạm vi ảnh hưởng, từ khoảng tháng 6–9/2026 bão có xu hướng tác động nhiều hơn đến khu vực Bắc Bộ, còn từ tháng 9–12/2026 trọng tâm có thể dịch xuống Trung Bộ và phía Nam.
Tuy nhiên, trong điều kiện khí hậu hiện nay, quỹ đạo và thời điểm xuất hiện bão ngày càng khó dự báo chính xác, có thể xuất hiện các trường hợp bất thường.
Đặc biệt, năm 2026 được dự báo là năm ENSO chuyển pha và nghiêng dần sang pha nóng. Khi nhiệt độ mặt nước biển cao hơn trung bình có thể tạo điều kiện cho các cơn bão tăng cường độ nhanh hơn và gây mưa lớn hơn.
Vì vậy, dù số lượng bão có thể không nhiều như một số năm trước, nhưng nguy cơ xuất hiện bão mạnh, mưa lớn gây ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất vẫn rất đáng lưu ý.
Tình hình mưa lớn năm 2026 ra sao, thưa ông?
Ông Mai Văn Khiêm: Dự báo năm 2026 số đợt mưa lớn diện rộng xảy ra trên toàn quốc ở mức xấp xỉ đến thấp hơn so với trung bình nhiều năm.
Các đợt mưa lớn diện rộng có khả năng bắt đầu từ tháng 6 ở Bắc Bộ, sau đó chuyển dần về phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 ở các tỉnh Trung Bộ.
Với diễn biến mưa như vậy thì từ tháng 4-7/2026, tình hình khô hạn, thiếu nước cục bộ ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi có khả năng xảy ra tại các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng.
Cảm ơn ông!
Việt Nam trải qua năm 2025 với thiên tai vô cùng dị thường và khốc liệt. Biển Đông có 21 cơn bão/áp thấp nhiệt đới hoạt động, trở thành năm có số lượng bão/ATNĐ hoạt động nhiều nhất kể từ khi có số liệu quan trắc (năm 1961), vượt qua kỷ lục thiết lập vào năm 2017.
Bên cạnh số lượng kỷ lục, mùa bão 2025 còn ghi nhận một số tính chất đặc biệt, bất thường và cực đoan như cơn bão số 1 (WUTIP) là cơn bão đầu tiên xuất hiện trên Biển Đông trong tháng 6 sau hơn 40 năm. Cơn bão số 9 (RAGASA) với cường độ mạnh cấp 17, giật trên cấp 17 đã trở thành cơn bão mạnh nhất từng hoạt động trên khu vực Biển Đông.
Lần đầu tiên ghi nhận một áp thấp nhiệt đới di chuyển ngược từ Ấn Độ Dương sang khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương (trong quá khứ đã từng có áp thấp nhiệt đới hoặc bão đi từ Tây Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương, nhưng chiều ngược lại thì chưa từng ghi nhận).
Theo các chuyên gia, mùa bão năm 2025 phản ánh xu hướng thời tiết ngày càng cực đoan, khó lường do tác động của biến đổi khí hậu.
Hiện tượng ENSO chuyển pha là gì?
ENSO: là từ viết tắt của từ El Niño-Southern Oscillation.
ENSO (El Niño–Southern Oscillation) hay còn gọi là Dao động phương Nam – là một hiện tượng khí hậu lặp lại, liên quan đến sự thay đổi nhiệt độ của vùng nước ở khu vực trung tâm và phía đông của Thái Bình Dương nhiệt đới. Trong chu kỳ khoảng từ 3 đến 7 năm, nhiệt độ bề mặt nước trên một vùng rộng lớn của Thái Bình Dương nhiệt đới có thể tăng hoặc giảm từ 1°C đến 3°C so với mức bình thường.
Mô hình nóng lên và lạnh đi luân phiên này, được gọi là chu kỳ ENSO, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân bố lượng mưa ở vùng nhiệt đới và có thể tác động mạnh đến thời tiết tại Hoa Kỳ cũng như nhiều khu vực khác trên thế giới. El Niño và La Niña là hai pha cực đoan của chu kỳ ENSO; giữa hai pha này là một trạng thái thứ ba gọi là trung tính (ENSO-neutral).
El Niño–Dao động phương Nam (ENSO): là sự biến đổi có tính chu kỳ không đều của gió và nhiệt độ bề mặt biển trên Đông Thái Bình Dương nhiệt đới, ảnh hưởng đến khí hậu hầu khắp các miền nhiệt đới và cận nhiệt đới. Giai đoạn nhiệt độ nước biển ấm hay pha nóng được gọi là El Niño còn pha lạnh gọi là La Niña.
Dao động phương Nam là thành phần khí quyển đi kèm gắn liền với sự thay đổi nhiệt độ nước biển: El Niño có đặc điểm khí áp bề mặt cao ở Tây Thái Bình Dương nhiệt đới còn La Niña thì ngược lại với khí áp bề mặt thấp. Mỗi giai đoạn kéo dài vài tháng và thường xảy ra vài năm một lần với cường độ biến đổi.
Hai pha ENSO liên quan đến hoàn lưu Walker do Gilbert Walker phát hiện vào đầu thế kỷ 20. Hoàn lưu Walker được sinh ra bởi lực gradien khí áp có nguồn gốc từ một vùng khí áp cao trên Đông Thái Bình Dương và một hệ thống áp thấp trên Indonesia. Hoàn lưu Walker suy yếu hoặc đảo lộn (bao gồm gió mậu dịch) sẽ khiến nước biển lạnh sâu bớt hoặc không trồi lên bề mặt, do đó tạo ra El Niño với việc làm cho bề mặt đại dương đạt mức nhiệt cao hơn trung bình. Ngược lại, hoàn lưu Walker đặc biệt mạnh sẽ gây La Niña dẫn đến nhiệt độ đại dương thấp hơn do nước trồi gia tăng.
El Niño:
Là hiện tượng nước biển ấm lên, tức nhiệt độ bề mặt biển (SST) cao hơn mức trung bình ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới. Tại Indonesia, lượng mưa thường giảm, trong khi ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới, lượng mưa lại tăng. Gió tầng thấp gần mặt đất, vốn thường thổi từ đông sang tây dọc theo xích đạo (gió đông), sẽ yếu đi hoặc trong một số trường hợp có thể đổi chiều (thổi từ tây sang đông – gió tây). Nhìn chung, mức độ ấm lên của đại dương càng lớn thì El Niño càng mạnh (và ngược lại).
La Niña:
Là hiện tượng nước biển lạnh đi, tức nhiệt độ bề mặt biển thấp hơn mức trung bình ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới. Tại Indonesia, lượng mưa thường tăng, trong khi ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới, lượng mưa lại giảm. Gió đông dọc theo xích đạo trở nên mạnh hơn bình thường. Nhìn chung, mức độ lạnh đi của đại dương càng lớn thì La Niña càng mạnh (và ngược lại).
Trung tính (Neutral):
Là trạng thái không phải El Niño cũng không phải La Niña. Thông thường, nhiệt độ bề mặt biển ở Thái Bình Dương nhiệt đới gần với mức trung bình. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đại dương có thể trông giống như đang ở trạng thái El Niño hoặc La Niña, nhưng khí quyển lại không phản ứng tương ứng (hoặc ngược lại).
Xem thêm tài liệu:
Cơ chế hoạt động của ENSO và ảnh hưởng của nó tới các yếu tố ở Việt Nam
